Datum   18 december 2025
Betreft   Oproep tot vergroten weerbaarheid collecties

Aan alle collectiebeheerders en -eigenaren,

Hierbij roep ik u op om extra aandacht te besteden aan uw veiligheidsplannen. Veiligheidszorg is voor de meesten van u gelukkig niet nieuw.

Uw veiligheidsbeleid
Uit analyses blijkt echter dat er een verhoogd risico is op een hybride conflict: een conflict waarbij militaire en niet-militaire middelen als cyberaanvallen, buitenlandse inmenging en economische druk worden gecombineerd. Ook cultuur en erfgoed kunnen doelwit zijn van hybride aanvallen en zijn kwetsbaar tijdens conflicten. Daarnaast blijven ook risico’s als diefstal, brand en natuurrampen aandacht vragen. Ik verzoek u deze situaties mee te nemen in de risicoanalyses voor uw veiligheidsplannen en uw plannen hierop aan te vullen.

Denken in scenario’s en deze regelmatig oefenen is cruciaal. Zo bent u zo goed mogelijk voorbereid als een risico onverhoopt realiteit wordt. Dit betekent bijvoorbeeld dat u nadenkt over de impact van langdurige uitval van de voorzieningen (stroom en gas) voor uw organisatie, het gebouw waar u gevestigd bent en voor de veiligheid van uw collectie. Het zorgt ervoor dat u nadenkt over uw digitale weerbaarheid in het geval van een cyberaanval. Het betekent dat u in contact staat met uw Veiligheidsregio, om afspraken te maken over wat u wel en niet van uw Veiligheidsregio kunt verwachten in geval van nood. Het betekent in elk geval ook dat u nadenkt over het maken van een selectie van cultuurgoederen die u in geval van nood het eerst in veiligheid brengt, en dat u uitwerkt hoe u deze selectie in het geval van verschillende type dreigingen veilig zult stellen. Omdat de beschermingscapaciteit in noodsituaties schaars is, is het maken van keuzes onvermijdelijk.

Indien uw organisatie al volop aandacht aan veiligheidszorg besteedt, vraag ik u uw kennis hierover proactief met uw collega’s te delen*. Zo zorgen we er samen voor dat we ons erfgoed kunnen blijven beschermen.

Handelingsperspectief
Op de website van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) vindt u informatie over veiligheidszorg en erfgoed, preventie en het maken van een Pagina 1 van 2 veiligheidsplan. Deze informatie kan u helpen uw veiligheidsbeleid aan te scherpen. Om u op weg te helpen bij het actualiseren of maken van een selectie geef ik u graag het volgende mee:

• Voor het maken van een selectie kunt u gebruik maken van de beschermingscriteria ‘onmisbaar en onvervangbaar’ uit artikel 2.6 in de Erfgoedwet.
• Houd er bij het samenstellen van uw selectie rekening mee dat het verplaatsen of evacueren van de selectie uitvoerbaar blijft in geval van acute nood.
• Als verdere ondersteuning wordt in opdracht van de Museumvereniging en de RCE daarnaast gewerkt aan een stappenplan. Deze zal naar verwachting komend voorjaar beschikbaar worden gesteld.

Ten aanzien van veiligheidszorg op het gebied van cyberveiligheid is via de website van DEN een stappenplan cybersecurity en een CyberVeilig Check voor de cultuur- en erfgoedsector te vinden. Ik besef dat veiligheidszorg tijd, capaciteit en middelen kost. In het belang van behoud en bescherming van ons gezamenlijk cultureel erfgoed reken ik echter op uw inzet en creativiteit om ons erfgoed te beschermen – ook in het geval van een hybride conflict.

Kabinetsinzet op maatschappelijke weerbaarheid
Het kabinet stuurde eind 2024 een brief naar de Tweede Kamer waarin het de verslechterde veiligheidssituatie nader duidt en toelicht welke opgave er ligt om voor een weerbare maatschappij te zorgen. Onlangs stuurde het demissionaire kabinet een tweede brief aan de Kamer, waarin het de beleidsinitiatieven die in gang zijn gezet om Nederland weerbaarder te maken beschrijft. Voor de erfgoedsector richtte mijn ambtsvoorganger de Taskforce Veilig Erfgoed op, die zich erop richt de erfgoedsector weerbaarder te maken tegen de dreiging van een hybride conflict.

Ik hoop u hiermee voldoende geïnformeerd te hebben. Ik vertrouw op uw kennis en kunde en dank u voor uw inzet.

Met vriendelijke groet,

de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap,

Gouke Moes

* Dit kan bijvoorbeeld tijdens de Actiedag Weerbaar Erfgoed, die in mei 2026 voor de tweede keer wordt georganiseerd door de Nederlandse Unesco Commissie, Blue Shield Nederland en Cultural Emergency Response.

Bekijk hier de veelgestelde vragen naar aanleiding van deze brief